Energielabel verplicht voor monumenten bij verkoop en verhuur vanaf 29 mei 2026

Monumenten waren lange tijd uitgezonderd van de energielabelplicht. Daar komt verandering in. Vanaf 29 mei 2026 is een energielabel verplicht bij verkoop, verhuur en bij verlenging, wijziging of overgang van een contract. Deze verplichting volgt uit Europese regelgeving en geldt voor rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten. Het gaat daarbij niet alleen om woningen, maar ook om utiliteitsgebouwen zoals kantoren, praktijken en panden met gemengd gebruik.

Een energielabel laat zien hoe energiezuinig een gebouw is. Voor de meeste gebouwen is het label al jaren verplicht, maar beschermde monumenten vielen tot nu toe buiten de regeling. Met de nieuwe regels worden eigenaren van monumenten grotendeels gelijkgesteld aan andere vastgoedeigenaren.

Wat verandert er per 29 mei 2026?

Sinds 2015 is een energielabel verplicht voor vrijwel alle gebouwen in Nederland. Beschermde monumenten en religieuze gebouwen vormden daarop een uitzondering. Die uitzonderingspositie voor monumenten vervalt grotendeels per 29 mei 2026.

Vanaf die datum geldt voor beschermde monumenten:

• Een energielabel is verplicht bij verkoop

• Een energielabel is verplicht bij verhuur, inclusief verlenging of wijziging van het contract

• De plicht geldt voor rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten

• Zowel monumentale woongebouwen als monumentale utiliteitsgebouwen vallen onder de regeling

• Het energielabel moet worden opgesteld door een erkende energieprestatieadviseur

• Het ontbreken van een geldig energielabel kan leiden tot handhaving en boetes

Uitzondering voor religieuze gebouwen blijft bestaan

De uitzondering voor kerken en andere religieuze gebouwen blijft van kracht. Gebouwen die (deels) worden gebruikt voor erediensten en religieuze activiteiten blijven uitgezonderd, ook als het een beschermd monument betreft. Is er echter sprake van (deels) niet-religieus gebruik, dan is vanaf 29 mei 2026 wél een energielabel verplicht bij verkoop, verhuur en bij contractwijzigingen.

Waarom deze wijziging?

De verplichting vloeit voort uit de Europese richtlijn EPBD IV (Energy Performance of Buildings Directive). Het doel is om de energieprestatie van alle gebouwen in Europa—inclusief monumenten—inzichtelijk te maken en stapsgewijs te verbeteren richting 2050. Het energielabel is daarin een verplicht informatief instrument: het toont de huidige energieprestatie en geeft inzicht in mogelijke verbetermaatregelen, met aandacht voor monumentale waarden en de beperkingen die erfgoed met zich meebrengt.

Nu al inzicht creëren loont

Hoewel de wettelijke plicht pas ingaat op 29 mei 2026, is het verstandig om nu al inzicht te krijgen in de energieprestatie van een monumentaal woon- of werkpand. Een energielabel helpt bij:

• het tijdig plannen van onderhoud en verduurzaming binnen monumentale kaders

• het goed voorbereiden van verkoop of verhuur

• het voorkomen van tijdsdruk zodra de regels gaan gelden

• subsidieaanvragen en financiële onderbouwing

Een energielabel is tien jaar geldig en geeft overzicht in een speelveld met regels en uitzonderingen.

Controleer via EP-Online (de landelijke registratiedatabase) of het pand al een geldig energielabel heeft. Is er nog geen label, dan moet dit worden opgesteld door een erkende energieadviseur. Broersma Werken en Wonen brengt je desgewenst graag in contact met vertrouwde partners.

Subsidies en ondersteuning voor monumenteigenaren

Ook na 2026 blijven er regelingen beschikbaar voor monumentale panden, zowel voor wonen als werken. De ISDE-subsidie (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing) is sinds 1 januari 2024 toegankelijker voor monumenteigenaren. Voor isolatiemaatregelen en duurzame installaties gelden in veel gevallen soepelere voorwaarden die beter aansluiten bij de erfgoedcontext.

Meer informatie over voorwaarden en subsidiebedragen is te vinden via de RVO.

Tijdig adviseren loont

Een monument vraagt om maatwerk—ook bij regelgeving. Vanaf 2026 is het energielabel bij verkoop en verhuur geen vrijblijvende formaliteit meer, maar een verplicht onderdeel van het proces.